สำนักกฎหมาย

มารุต บุนนาค

อินเตอร์เนชั่นแนล ลอว์ ออฟฟิศ

คดีบุหรี่...กับ...องค์การค้าโลก

ลงพิมพ์ในโพสต์ทูเดย์ : 4 ธันวาคม 2561

ดร. รุจิระ บุนนาค

4 ธันวาคม 2561


Facebook Rujira Bunnag

Twitter @RujiraBunnag


ที่ผ่านมาประเทศไทยมีคดีร้องเรียนในระดับระหว่างประเทศกับองค์การค้าโลก หรือ WTO (World Trade Organization) อยู่หลายคดีทั้งที่เป็นฝ่ายร้องเรียน และถูกร้องเรียน ซึ่งเป็นธรรมดาที่ประเทศสมาชิกองค์การค้าโลกจะร้องเรียนกับองค์การค้าโลกเกี่ยวกับการค้าระหว่างตนกับอีกประเทศหนึ่ง

แม้ข้อตกลงต่างๆ ขององค์การค้าโลก จะครอบคลุมหลายด้าน รวมไปถึงทรัพย์สินทางปัญญา และการลงทุนทางตรง แต่ข้อพิพาทร้องเรียนที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุดจะเกี่ยวกับภาษีศุลกากร และการกีดกันทางการค้า ทั้งนี้ องค์การค้าโลกมีวัตถุประสงค์ที่จะลดกำแพงภาษีศุลกากรของแต่ละประเทศให้เหลือน้อยที่สุด ไม่ให้เป็นอุปสรรคทางการค้า และเพื่อสนับสนุนการค้าเสรี

คดีหนึ่งที่ยืดเยื้อมาเป็นเวลานานมาก คือ คดีที่ประเทศฟิลิปปินส์ร้องเรียนประเทศไทยต่อองค์การค้าโลกว่า ประเทศไทยจัดเก็บภาษีศุลกากรภาษีสรรพสามิต ภาษีเพื่อสุขภาพ ภาษีมูลค่าเพิ่ม ใบอนุญาตขายบุหรี่ และเงินประกันในการนำเข้าบุหรี่จากประเทศฟิลิปปินส์ กรณีบริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์) จำกัด ซึ่งยื่นร้องเรียนตั้งแต่ปี พ.ศ. 2551  คดีนี้องค์การค้าโลกวินิจฉัยว่า ประเทศไทยปฏิบัติผิดจากหลักเกณฑ์ขององค์การค้าโลก

ในคดีนี้ กรมศุลกากรไทยเห็นว่า ราคานำเข้าบุหรี่ที่ บริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์)  จำกัด ใช้สำแดงต่อกรมศุลกากร เพื่อเสียภาษีนำเข้าในประเทศไทยนั้น เป็นราคาที่ต่ำมากไม่เชื่อว่าเป็นราคาที่แท้จริง แต่เป็นการแจ้งราคาต่ำเพื่อเลี่ยงภาษี ทั้งนี้มีข้อมูลว่า ในการนำเข้าบุหรี่มาร์ลโบโรจากต่างประเทศ บริษัทดังกล่าว สำแดงราคาซองละ 7.76 บาท ในขณะที่บริษัทอื่นนำเข้าราคา 27.46 บาท ซึ่งต่างกันถึง เท่า

องค์การค้าโลกมีความเห็นว่า คำวินิจฉัยเกี่ยวกับราคาศุลกากรของกรมศุลกากรไทยไม่สอดคล้องกับข้อตกลงราคาศุลกากร (Customs Valuation Agreement) ขององค์การค้าโลก โดยกรมศุลกากรไทยปฎิเสธไม่ใช้ราคาซื้อขายของที่นำเข้า (Transaction Value) ที่บริษัท ฟิลลิป มอริส  (ไทยแลนด์) จำกัด สำแดงในการนำเข้า 

ราคาซื้อขายของที่นำเข้า หรือ Transaction Value ตามกฎหมายศุลกากรนั้น หมายถึง ราคาซื้อขายสินค้าที่ผู้ซื้อสินค้าได้ชำระจริงให้กับผู้ขายในต่างประเทศ โดยมีการปรับราคา หรือนำมูลค่าหรือค่าใช้จ่ายอื่นไปรวมด้วย เช่น ค่าสิทธิ ค่านายหน้า

กรมศุลกากรไทยได้อ้างว่า บริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์) จำกัด ไม่สามารถพิสูจน์ต่อกรมศุลกากรไทยได้ว่า ความสัมพันธ์ระหว่างบริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์) จำกัด กับบริษัท ฟิลลิป มอริส ในประเทศฟิลิปปินส์ซึ่งเป็นบริษัทในเครือเดียวกันนั้น ไม่มีอิทธิพลต่อราคาดังกล่าวกรมศุลกากรไทย จึงไปใช้ราคาสำหรับของที่เหมือนกัน (Transaction Value of Identical Goods) แต่องค์การค้าโลกเห็นว่า เหตุผลดังกล่าวของกรมศุลกากรไทย ไม่เพียงพอที่จะปฏิเสธการใช้ราคาซื้อขายของที่นำเข้า (Transaction Value) ที่บริษัทสำแดงในขณะที่นำเข้า

นอกจากนี้ องค์การค้าโลกยังเห็นว่า กรมศุลกากรไทยไม่ได้ใช้ราคาศุลกากรอีกราคาหนึ่ง   คือ ราคาหักทอน (Deductive Value) กับคดีนี้ตามที่ต้องใช้ตามข้อตกลงราคาศุลกากรขององค์การค้าโลก และไม่ได้หักค่าใช้จ่ายต่างๆ ออกจากราคาศุลกากรตามที่ต้องหัก แต่กลับไปใช้ราคาสำหรับของที่เหมือนกันแทน

องค์การค้าโลกยังเห็นด้วยกับข้อร้องเรียนของประเทศฟิลิปปินส์ว่า ประเทศไทยไม่ได้จัดพิมพ์เผยแพร่กฎหมาย และระเบียบเกี่ยวกับการกำหนดภาษีมูลค่าเพิ่มสำหรับบุหรี่ และการคืนเงินประกันที่กำหนดไว้ในกระบวนการกำหนดราคาศุลกากร

ดังนั้น องค์การค้าโลกจึงขอให้ประเทศไทยปฏิบัติตามความตกลงทั่วไปว่า ด้วยศุลกากรและการค้า (GATT 1994) หรือราคาแกตต์ และข้อตกลงองค์การค้าโลกด้วย ราคาแกตต์นั้นเป็นราคาศุลกากรที่กำหนดโดยองค์การค้าโลก และหน่วยงานศุลกากรของประเทศสมาชิกทั่วโลกใช้ราคานี้ในการจัดเก็บภาษีศุลกากร

อย่างไรก็ตาม ในส่วนของการดำเนินคดีศุลกากรในประเทศไทยนั้น แม้จะมีคำวินิจฉัยขององค์การค้าโลก ทางสำนักงานอัยการสูงสุดยังคงดำเนินคดีกับบริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์) จำกัด ต่อโดยยื่นฟ้องร้องบริษัทดังกล่าว ในข้อหาหลีกเลี่ยงการเสียภาษีศุลกากรในปี พ.ศ. 2559

ข้อเท็จจริงตามคำฟ้องกล่าวอ้างคือ บริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์) จำกัด ได้นำเข้าบุหรี่ยี่ห้อมาร์ลโบโร และยี่ห้อแอลแอนด์เอ็ม เข้ามาในประเทศไทยในช่วงปี พ.ศ. 2546 ถึง พ.ศ. 2549 โดยสำแดงราคานำเข้าต่ำกว่าความเป็นจริง เป็นความผิดทั้งสิ้น 272 กรรม ราคาสินค้ารวมค่าอากรประมาณ หมื่นล้านบาท หากรวมค่าปรับ เท่าของราคาของ รวมค่าอากรตามกฎหมายศุลกากรแล้ว อาจอยู่ที่ประมาณ 7-8 หมื่นล้านบาท ซึ่งเป็นจำนวนเงินที่บริษัทต้องชำระให้กับทางการไทย

ดังนั้น ต่อมาในปี พ.ศ. 2561 ประเทศฟิลิปปินส์จึงร้องเรียนกับองค์การค้าโลกอีกครั้งว่าประเทศไทยไม่ได้ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยขององค์การค้าโลก แต่กลับเดินหน้าฟ้องคดีกับบริษัทดังกล่าวต่อ และองค์การค้าโลกได้ตัดสินว่า ประเทศไทยยังไม่ได้ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยดังกล่าวตามที่ประเทศฟิลิปปินส์ร้องเรียน และให้ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยดังกล่าวทันที

คดีภาษีศุลกากรบุหรี่นี้เป็น ใน 17 คดีสำคัญที่คณะรัฐมนตรีของประเทศไทยให้ความสำคัญ และเป็นคดีฟ้องร้องกันระหว่างรัฐกับเอกชน ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากการดำเนินนโยบายประชานิยม แต่จะมีความผิดพลาดจริงหรือไม่ต้องรอให้ศาลวินิจฉัย

อย่างไรก็ดี ข้อพิพาทระหว่างประเทศไทยกับประเทศฟิลิปปินส์ในเรื่องนี้ ทั้งสองฝ่ายยังสามารถอุทธรณ์ต่อองค์การค้าโลกได้ นอกจากนี้ หากฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยขององค์การค้าโลก อีกฝ่ายหนึ่งจะสามารถใช้กระบวนการตอบโต้ทางการค้าได้ในระดับระหว่างประเทศ ตามที่ข้อตกลงขององค์การค้าโลกได้ระบุไว้

อย่างไรก็ตาม มีข้อสังเกตว่า มาตรการต่างๆ ขององค์การค้าโลก แม้จะผูกพันประเทศสมาชิกในระดับระหว่างประเทศ แต่ไม่มีสภาพบังคับในประเทศเหมือนอย่างเช่นกฎหมายภายในที่ผูกพันหน่วยงานต่างๆ ของแต่ละประเทศให้ต้องปฏิบัติตาม

ดังนั้น หน่วยงานต่างๆ จึงสามารถยื่นฟ้องบริษัทดังกล่าวต่อศาลไทย ตามกฎหมายไทยได้ ซึ่งเป็นเรื่องที่จะต้องติดตามว่า หากบริษัท ฟิลลิป มอริส (ไทยแลนด์) จำกัด กล่าวอ้างคำวินิจฉัยขององค์การค้าโลกดังกล่าว เป็นพยานหลักฐานในการดำเนินคดีแก้ต่างข้อกล่าวหาในประเทศไทยแล้ว ศาลจะให้น้ำหนักกับคำวินิจฉัยดังกล่าวเพียงใด และพิจารณาพิพากษาเป็นประการใดเพื่อให้ความยุติธรรมกับคู่กรณี


จำนวนการอ่าน 26 ครั้ง