สำนักกฎหมาย

มารุต บุนนาค

อินเตอร์เนชั่นแนล ลอว์ ออฟฟิศ

คดีช็อกโลก

ลงพิมพ์ในแนวหน้า : 9 พฤศจิกายน 2561

ดร. รุจิระ บุนนาค

9 พฤศจิกายน 2561

เมื่อกลางเดือนตุลาคม พ.ศ. 2561 สื่อต่างๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ได้นำเสนอข่าวการหายตัวไปของ นายจามาล คาช็อกกี ชาวซาอุดิอาระเบีย ในประเทศตุรกี 

จามาล คาช็อกกี เป็นนักข่าว บรรณาธิการ นักจัดรายการโทรทัศน์ เขาเคยนำเสนอข่าวสำคัญต่างๆ เช่น การขึ้นมามีอำนาจของอุซามะฮ์ บิน ลาดิน การบุกอัฟกานิสถานของโซเวียต ข่าวเกี่ยวกับรัฐบาลซาอุดิอาระเบีย รวมทั้งวิพากษ์วิจารณ์การเมืองของซาอุดิอาระเบีย เขาเคยทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาของเจ้าหน้าที่ระดับสูงในซาอุดิอาระเบีย  เป็นคนที่มีความรู้ความเข้าใจการเมืองตะวันออกกลางอย่างลึกซึ้ง

การเขียนข่าววิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลซาอุดิอาระเบีย อย่างรุนแรง สร้างความไม่พอใจต่อรัฐบาลซาอุดิอาระเบียเป็นอย่างมาก เมื่อเจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน มกุฎราชกุมารแห่งซาอุดิอาระเบีย  ขึ้นมาเป็นองค์รัชทายาทอันดับแรก และมีอำนาจ ทำให้จามาล คาช็อกกี  ขอลี้ภัยไปที่สหรัฐอเมริกา และได้เป็นนักเขียนประจำ หรือคอลัมนิสต์ให้กับหนังสือพิมพ์วอชิงตันโพสต์ (Washington Post) ซึ่งเป็นสื่อที่ทรงอิทธิพลในสหรัฐอเมริกา

เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2461 เขาได้พบกับนางสาวฮาทีเจอ เจงกิซ ชาวตุรกี ได้หมั้นและตั้งใจจะแต่งงานกันในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2561 ตามกฎหมายของตุรกี ฝ่ายชายต้องมีหนังสือรับรองว่า สามารถแต่งงานใหม่ได้  เขาจึงได้ติดต่อไปยังสถานทูตซาอุดิอาระเบีย ที่กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. สหรัฐอเมริกา ให้ออกหนังสือรับรองให้  แต่เจ้าหน้าที่แนะนำให้ติดต่อสถานกงสุลซาอุดิอาระเบีย ในกรุงอิสตันบูล ประเทศตุรกี เขาจึงได้ติดต่อสถานกงสุลดังกล่าว เมื่อวันที่ 28 เดือนกันยายน พ.ศ. 2561 สถานกงสุลได้นัดเขาให้มารับเอกสารวันที่ ตุลาคม พ.ศ. 2561 

ในวันดังกล่าว เขาได้ให้คู่หมั้นสาวรอด้านนอกกงสุล เวลาผ่านไปนับสิบชั่วโมง ไม่มีใครเห็นเขากลับออกมาอีกเลย ก่อนเข้าไปเขาได้กำชับกับคู่หมั้นสาวว่า ถ้าเขาไม่กลับออกมา ให้โทรหาที่ปรึกษาประธานาธิบดีเรเจป ทายยิป แอร์โดอัน ของตุรกี ทางการตุรกีได้ยืนยันว่า จามาล คาช็อกกี ได้เสียชีวิตแล้ว  

 ในตอนแรกทางการซาอุดิอาระเบียอ้างว่า จามาล คาช็อกกี ได้เข้าไปในสถานกงสุลซาอุดิอาระเบีย ในกรุงอิสตันบูล และได้กลับออกไปแล้ว แต่เมื่อมีการเรียกร้องให้เปิดคลิปวีดีโอจากโทรทัศน์วงจรปิด ได้อ้างว่า กล้องโทรทัศน์วงจรปิดที่บันทึกภาพ ตอนที่จามาล คาช็อกกี ออกไปจากสถานทูตได้เสีย

ต่อมา มีการเปิดเผยว่า ในวันนัดจามาล คาช็อกกี เข้าไปในสถานกงสุล มีข้อสังเกตว่า มีบุคคลถึง 18 คน จากซาอุดิอาระเบียเดินทางเข้าตรุกี และกลับออกจากตุรกีในวันเดียวกัน โดยเครื่องบินส่วนตัว และใช้สิทธิทางการทูต ซึ่งน่าจะมีความเชื่อมโยงกับการหายตัวของจามาล  คาช็อกกี

สื่อมวลชนนานาชาติได้เกาะติดเรื่องการหายตัวของจามาล คาช็อกกี และกดดันอย่างหนัก จนในที่สุดทางการซาอุดิอาระเบียได้ออกมายอมรับว่า จามาล คาช็อกกี ได้เสียชีวิตแล้วในสถานกงสุลซาอุดิอาระเบีย ในกรุงอิสตันบูล ประเทศตุรกี นั่นเอง และประกาศว่า จะดำเนินการสอบสวน ดำเนินคดี และลงโทษผู้กระทำความผิดในประเทศซาอุดิอาระเบียเอง

ประธานาธิบดีตุรกีได้แถลงว่า จะต้องสอบสวนหาผู้กระทำผิด ดำเนินคดีและลงโทษในประเทศตุรกี จนทางการซาอุดิอาระเบียต้องยอมให้เจ้าหน้าที่ตำรวจตุรกีเข้าไปตรวจดูสถานที่ในสถานกงสุลซาอุดิอาระเบีย ซึ่งเป็นเวลาหลังจากที่เกิดเหตุการณ์แล้วถึง สัปดาห์ พยานหลักฐานต่าง ๆ ที่สำคัญน่าจะสูญหายไปหมดแล้ว

ผู้เชี่ยวชาญได้สันนิษฐานว่า จามาล คาช็อกกี ได้ถูกสังหารด้วยการรัดคอจากด้านหลัง ทำให้ขาดอากาศหายใจ จนเสียชีวิต จากนั้นร่างของเขาได้ถูกทำลาย โดยการแยกส่วนเป็นชิ้น ๆ แล้วนำไปแยกทิ้ง หรืออาจถูกแช่น้ำกรดอย่างเข้มข้น จนถูกทำลายไม่เหลือซาก

กรณีดังกล่าวที่เกิดขึ้น มีความเกี่ยวข้องกับหลักกฎหมายต่างประเทศที่ถือว่า ดินแดนของสถานทูตและสถานกงสุล จะได้รับความคุ้มกันทางการทูต เสมือนอยู่ในดินแดนของประเทศตนเอง แม้ว่าจะต้องอยู่ในประเทศอื่นก็ตาม

ดังนั้น เมื่อ จามาล คาช็อกกี หายตัวไปในสถานกงสุลซาอุดิอาระเบียในกรุงอิสตันบูล ประเทศตุรกี เจ้าหน้าที่ตำรวจตุรกี จึงไม่สามารถเข้าไปสอบสวนและตรวจสอบสถานกงสุลได้ หากทางการซาอุดิอาระเบียไม่ยินยอม หรืออนุญาต เพราะดินแดนสถานกงสุล ถือเป็นดินแดนของประเทศซาอุดิอาระเบีย แม้ว่าจะอยู่ในประเทศตุรกีก็ตาม

จึงเป็นประเด็นว่า ทางการประเทศตุรกี และประเทศซาอุดิอาระเบีย ต่างอ้างและถือว่า การกระทำผิดเกิดขึ้นในดินแดนของตน และตนมีอำนาจสอบสวน ดำเนินคดี และลงโทษผู้กระทำผิด

ส่วนประเทศตุรกีถือว่า แม้สถานกงสุลนี้จะเป็นดินแดนของซาอุดิอาระเบีย แต่ตามข้อเท็จจริงสถานกงสุลตั้งอยู่ในประเทศตุรกี ทางการประเทศตุรกีย่อมมีอำนาจทางกฎหมาย

เรื่องนี้จึงถือเป็นกรณีศึกษาในเรื่องกฎหมายต่างประเทศ โดยเฉพาะในเรื่องหลักดินแดน และการกระทำความผิดอาญาในสถานทูต และสถานกงสุล ซึ่งได้รับสิทธิคุ้มกันทางการทูต ที่ไม่เคยเกิดเป็นคดีอาญาและข่าวระดับโลกมาก่อน ดังเช่นกรณีนี้

จึงต้องติดตามกันต่อไปว่า การสอบสวน ดำเนินคดีและลงโทษผู้กระทำความผิดเกี่ยวกับการหายตัวของจามาล คาช็อกกี จะดำเนินการในประเทศใดกันแน่

จำนวนการอ่าน 39 ครั้ง