สำนักกฎหมาย

มารุต บุนนาค

อินเตอร์เนชั่นแนล ลอว์ ออฟฟิศ

ศึกกาแฟ

ลงพิมพ์ในโพสต์ทูเดย์ : 6 พฤศจิกายน 2561

ดร. รุจิระ บุนนาค

6 พฤศจิกายน 2561

ในอดีตการดื่มกาแฟของคนไทยไม่ได้รับความนิยมอย่างเช่นในปัจจุบัน  ส่วนมากจะเป็นกาแฟที่ชงดื่มเองที่บ้าน หรือกาแฟที่ขายตามห้องแถว  ต่างจากปัจจุบันร้านกาแฟมีให้เห็นกันทั่วไปตามอาคารพาณิชย์  บางแห่งมีร้านกาแฟอยู่ติดๆ กัน 4-5 ร้าน ตามหมู่บ้าน  สถานศึกษา ปั๊มน้ำมันแทบทุกแห่ง เช่นเดียวกับห้างสรรพสินค้า

ร้านกาแฟสด จะมีตั้งแต่ขนาดเล็ก กลาง จนถึงใหญ่  มีทั้งเจ้าของลงทุน และบริหารจัดการเอง มีทั้งซื้อแฟรนไชน์   ตลาดร้านกาแฟในไทย เมื่อต้นปีพ.ศ.2561 มีมูลค่าไม่ต่ำกว่า 20,000  ล้านบาท

ย้อนไปในอดีต หลายคนอาจจะยังจำได้กับร้านกาแฟที่ชื่อ “บ้านใร่กาแฟ”  ที่ส่วนใหญ่ จะตั้งในปั๊มปตท.  ในช่วงปีพ.ศ. 2540  บ้านใร่กาแฟเป็นร้านกาแฟอันดับสองของประเทศไทย รองจากร้านกาแฟสตาร์บัค (Starbucks) ทั้งยังมีสาขานับร้อยสาขา  แต่ในปีพ.ศ. 2561 มีประมาณ 60 สาขา โดยไม่ได้อยู่ในปั้มน้ำมัน 

บ้านใร่กาแฟ  เป็นความตั้งใจของคุณสายชล เพยาว์น้อย เจ้าของร้านจงใจเขียนผิด โดยใช้ “ใ”  เพื่อให้สะดุดตา คุณสายชลเป็นคนริเริ่มเปิดร้านกาแฟในปั๊มน้ำมัน โดยเปิดสาขาแรกในปั๊ม ปตท. คลอง ในปีพ.ศ. 2540  โดยได้ทุนมาจากการขายทาวน์เฮ้าส์ของตัวเอง 300,000 บาท

จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการมีร้านกาแฟในปั๊มน้ำมันของประเทศไทย เรียกได้ว่า คุณสายชล เป็นผู้บุกเบิกร้านกาแฟในปั๊มน้ำมัน  เพื่อตอบสนองต่อวิถีชีวิต หรือไลฟ์สไตล์ (Life Style) ของผู้บริโภค และคนเดินทาง

 ปีพ.ศ. 2541  บ้านใร่กาแฟ เริ่มมีปัญหากับ ปตท. จึงได้ย้ายไปเปิดสาขาตามปั๊มน้ำมัน JET ซึ่งบริหารงานโดยบริษัทอเมริกาชื่อ CONOCO ทาง ปตท. มองเห็นว่า ธุรกิจร้านกาแฟในปั๊มน้ำมันไปได้สวย ในปีพ.ศ. 2545 ปตท. ได้เปิดร้านกาแฟ Amazon  ของตนเองขึ้น

แม้บ้านใร่กาแฟ จะมาตั้งอยู่ที่ปั๊ม JET ช่วงปีพ.ศ. 2540 – 2549  ถือได้ว่า เป็นยุคทองของบ้านใร่กาแฟ ธุรกิจเติบโตได้ดี  มีสาขานับร้อยสาขา แต่ละปีมียอดขายไม่ต่ำกว่า 140 ล้านบาท  การเปิดร้านกาแฟของคุณสายชล  ถือเป็นแบบอย่างของการสร้างอาชีพให้เกษตรกรในการปลูกไร่กาแฟ เพื่อเพิ่มรายได้  แนวคิดนี้ยังคงทำให้เกษตรกรจำนวนมากในปัจจุบัน สามารถสร้างรายได้จากการปลูกไร่กาแฟ 

คุณสายชล มีรูปแบบการบริหารที่ดี  เคยได้รับการยกย่องจากสถาบันส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ให้เป็นกรณีศึกษาของผู้ประกอบธุรกิจแบบ SMEs ในหัวข้อ Success Story ในฐานะผู้ก่อตั้งและเป็นเจ้าของดำเนินธุรกิจในเชิงแนวความคิดเป็นนโยบายแห่งพันธกิจ (Mission Policy) โดยการสร้างชื่อตราไทย  สัญลักษณ์ไทยให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล เช่น รูปแบบการปรุงรสเครื่องดื่มแบบไทย  หอมข้นหวานมัน รูปแบบของร้านบ้านใร่กาแฟบางสาขา ที่มีลักษณะเป็นบ้านทรงไทยมีหน้าจั่ว เหงา ไม้ซ่อนเกล็ด บานกรอบไม้ เป็นการเผยแพร่สถาปัตยกรรมไทยให้แก่ผู้พบเห็น สมกับที่สำเร็จการศึกษาจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

แต่แล้วเหมือนโชคไม่เข้าข้าง   เมื่อปีพ.ศ.  2550 บริษัท CONOCO  ได้ขายกิจการปั๊ม JET ทั้งหมดในประเทศ 147 แห่งให้กับ ปตท. ด้วยมูลค่า 9,600 ล้านบาท มีหรือที่ ปตท.จะเก็บบ้านใร่กาแฟไว้ในปั๊มของตนเอง

จากที่เคยทำกำไรได้ปีละร่วม 140  ล้านบาท  ปีพ.ศ. 2558  บ้านใร่กาแฟมีรายได้รวมเพียง 33.4 ล้านบาท ต้นทุน 42.7 ล้าน  ทำให้บ้านใร่กาแฟประสบภาวะขาดทุน 9.3 ล้านบาทในขณะที่ร้านกาแฟ Amazon ของ ปตท. มียอดขายไม่ต่ำกว่า 5,400 ล้านบาท และร้านกาแฟ Starbucks  ทำรายได้ 4,998 ล้านบาท

จากตัวเลขมูลค่าตลาดกาแฟของไทยเมื่อต้นปี พ.ศ. 2561 จำนวน 20,000  ล้านบาท ยังพบว่า ร้านกาแฟ Amazon มีส่วนแบ่งสูงสุดอยู่ที่ ร้อยละ 40 อันดับสองเป็นของร้านกาแฟStarbucks   คือ  ร้อยละ 30

ข้อมูลเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2561  ร้านกาแฟ Amazon มีในปั๊มน้ำมัน 1,579 สาขา  นอกปั๊มน้ำมัน  682  สาขา นอกจากนี้ยังมีสาขาต่างประเทศอยู่อีกกว่า 140 สาขา ซึ่งส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในทวีปเอเชียในขณะที่ร้านกาแฟ Starbucks มี 336  สาขา

จึงสามารถกล่าวได้ว่า ร้านกาแฟ Starbucks  เป็นที่หนึ่งของโลก และร้านกาแฟ Amazon เป็นที่หนึ่งของไทย ร้านกาแฟ Amazon ยังมีแผนจะเข้าตลาดหลักทรัพย์ในปี พ.ศ. 2562

การเติบโตและขยายสาขาอย่างรวดเร็วของร้านกาแฟ Amazon จึงไม่น่าแปลกใจเลยที่  คุณกรณ์ จาติกวณิช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้แสดงความเห็นว่า ปตท.กำลังกระทำการขัดรัฐธรรมนูญ มาตรา 75 ที่ห้ามรัฐต้องไม่ประกอบกิจการในลักษณะที่เป็นการแข่งขันกับเอกชน เว้นแต่เป็นกรณีที่มีความจำเป็นยิ่ง โดยเฉพาะเอกชนที่เป็น “ชาวบ้าน”  เพราะไม่มีทางที่จะต่อสู้กับนายทุน หรือกิจการใหญ่ที่มีทุนมหาศาลได้  หากร้านกาแฟ Amazon เปิดแค่ในสถานีบริการน้ำมัน ไม่น่ามีปัญหา แต่กลับมาเปิดตามศูนย์การค้าต่างๆ ทั้งยังมีรูปแบบตั้งอยู่โดด หรือ Stand Alone ด้วย

มีหลายธุรกิจที่ในตอนแรกๆ บริษัทแม่ในต่างประเทศ จะให้บริษัทในประเทศไทย      ชิมลางบุกเบิกธุรกิจไปก่อนว่า จะรอดหรือไม่  ถ้าธุรกิจไปได้ดี ทำกำไรงาม บริษัทแม่จะเข้ามาบริหารเอง เช่น ร้านแมคโดนัลด์ (Mcdonald) ที่มีคนไทย คือ คุณเดช บุลสุข เป็นผู้นำเข้า เมื่อเดือนกุมภาพันธ์  พ.ศ. 2528 ร้านแมคโดนัลด์ขยายตัวต่อเนื่อง จนกระทั่งปี พ.ศ.2546 สัญญาระหว่างคุณเดชและแมคโดนัลด์คอร์ปอเรชั่น สิ้นสุดลง แมคโดนัลด์คอร์ปอเรชั่น จึงเข้ามาบริหารธุรกิจเองอย่างเต็มตัว 

แม้แต่กิจการรถยนต์เช่นกัน แต่เดิมบริษัท ธนบุรี พานิช จำกัด เป็นผู้จำหน่ายหลักรถเบนซ์แต่เพียงผู้เดียวในประเทศไทย ส่วนผู้จำหน่ายรายอื่นเป็นเพียงรายย่อย ต่อมาบริษัทแม่จากประเทศเยอรมันเห็นว่า คนไทยนิยมใช้รถเบนซ์มาก จึงเป็นผู้จำหน่ายหลักเสียเอง ส่วนบริษัท ธนบุรี พานิช จำกัด ได้เปลี่ยนเป็นเพียงหนึ่งในบรรดาผู้จำหน่ายรายย่อยเท่านั้น

สิ่งที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็น แนวความคิดการแข่งขันเสรี จนคล้ายกับมือใครยาว สาวได้สาวเอา และให้คนไทยตัวเล็ก ๆ เป็นผู้กล้าตายบุกตลาดก่อน ถ้าตลาดดี บริษัทใหญ่จะเข้ามาทีหลัง เพื่อทำเอง

จำนวนการอ่าน 42 ครั้ง